لغة القرآن

بروشور شماره 6(ضمير و موصول)

نكته 1 : راه تشخيص ضمير «ي» فاعلي از «ي» مفعولي : اگر قبل از «ي» «ن» وقايه باشد «ي» مفعولي است ودر غير اين صورت «ي» فاعلي است . مثال : اذهبي : فاعل          ضربني : مفعول

نكته 2: راه تشخيص ضمير«نا» فاعلي از «نا» مفعولي : اگر قبل از« نا » فعل امر يا فعل مضارع باشد «نا» مفعول است .  مثال : أخْرِجْنا - يُخرِجُنا      و اگر فعل ماضي باشد دو حالت دارد: قبل از «نا» ساكن باشد فاعلي است مثال : أخرَجْنا  و اگر قبل از «نا» حركت داشته باشد مفعولي است . مثال : أخْرَجَنا

نكته 3: هرگاه اسم موصول خاص بعد از اسم ال دار بيايد و معني «كه» بدهد نقش صفت دارد مثال : صلّيتُ في المسجد الّذي قُربَ بيتنا : در مسجدي كه نزديك خانه ماست ، نماز خواندم .

نكته 4 : موصول حرفي : حروفي هستند كه با صله شان به مصدر تاويل مي شوند و نياز به عائد صله ندارند و حروفشان همان حروف مصدريه هستند .(أنْ – أنَّ – كي – ما – لو ) مثال : يُسعدني أن تنجحَ

نكته 5: ضمير متصل مشترك ميان رفع و نصب و جرضمير «ي» و « نا» است .

مثال : ربّنا إنّنا سمعنا......

مثال : نادتني معلمتي و قالت :يا سميره !لاتنسي اللهَ.

نكته 6 : براي صيغه جمع مونث كلمات «اللاتي – اللواتي – اللائي  » مي آيد

و كلمه«الألي» براي جمع به طور مطلق می آیدو فرقي ندارد كه مذكر يا مونث باشد وعاقل يا غير عاقل باشد .

نكته 7: در جمله « و زوجها ياسراً كذلك» ياسراً بدل است .وكلمه «احدٌ» در ابتداي درس هفت خبر براي مبتداي محذوف است .

نكته8 :ضمیر(ه)همیشه مضموم است مگرقبل از آن کسره یا  یاءساکن قرار گیرد در این صورت کسره می گیرد .               مثال :عجبتُ مِن لُطفِهِ. واگر بعد از آن الف قرار گیرد فتحه می پذیرد .مثال: ضربَهَا.(مبادی العلوم ج4 ص132)

 نكته9 :اصل در (میم) علامت جمع مذکر ساکن بودن است ولی اگر به ضمیر نصب وصل شود مضموم میشود و اشباع شده و به واوتبديل میشود             ضَربتُموهُم   -أَکرمتُموهُم .

 نكته10:اگر کلمات (الی ،لدی و علی)به ضمیر وصل شودالف آنهابه یاءساکنه مبدل می شود             إلَیکَ ،لَدَیهم و إلَیهم .

 نكته11:جایز است در (هو وهی)هاء بعد از "واو" و" فاء "ساکن شود            وَهْوَ یا فَهْوَعلی هدیً .

نكته12 :موصول بر دو نوع است : خاص ومشترک  .خاص:الذی ،اللذان ،اللذَینِ،اللذین ،التی ،اللتان ،اللتَین ،اللواتی ،اللاتی . ( صیغه های مثنی معرب می باشند ). ومشترک :مَن ،مَا ،ذا، أیّ . ( أی معرب است مگر اينكه اضافه شود و ضميري كه در اول صله آن قرار دارد حذف شود كه دراين صورت مبني بر ضم مي شود .)

مثال :« يَسُرُني أيُّهم هو قادمٌ  » كلمه أيُّ معرب  مي باشد .

و در عبارت : « يَسُرُني أيُّهم قادمٌ  »   كلمه أيُّ مبني بر ضم مي باشد.

نكته13:بکار بردن (مَن ) برای عاقل بکار می رود و بکار بردن آن برای غیرعاقل در 3مورد جائز است.

1-اگر به منزله ی عاقل گرفته شده باشد :«یَدعو مِن دون الله مَن لا یَستَجیب له »ومراد بتها واصنام می باشد.

2- اگر با عاقل با هم بیایند و بر آن غلبه يافته باشد  :«یُسَبحُ لَه مَن فی السموات ومَن فی ألارض».

۳اگربا عاقل كه به صورت عموم قبل از آن آمده است جمع شده باشد:«فَمنهم مَن یَمشی علی بَطنِه ومِنهم مَن یَمشی علی رجلیَن و منهم مَن یَمشی علی أربَع

نكته14:(ذا)علاوه بر اشاره به عنوان موصول هم می آید.

-اگر بعد (ذا)اسم بیایدپس ذا اشاره است مثل :ماذا الکتاب .

- اگر بعداز (ذا)فعل بیاید پس (ذا) موصوله است .مثل:ماذا فَعَلتَ .

 نكته15 :صله :جمله ای که پس از اسم موصول آمده ودرجهت توضیح وتکمیل معنی است که باید ضمیری داشته باشد که با موصول هماهنگ بوده که به آن ضمیر عائد گفته می شود.         «یا أیها الذینَ آمَنوا» واو : ضمیر عائد

اسفند۹۰.